TARİHİ KENTLERİN VE KENTSEL ALANLARIN KORUNMASI TÜZÜĞÜ (1987)

         (Washington Tüzüğü – 1987) 

GİRİŞ VE TANIMLAR 

İster zamanla yavaş yavaş gelişmiş, ister özel olarak bir araya getirilmiş olsun, kentlerde yaşayanlar, toplumların tarih boyunca sahip oldukları çeşitliliğin bir ifadesidir.   Bu tüzük küçük veya büyük tarihi kentsel alanlarla ilgilidir; kentleri ve tarihi merkezleri saran doğal ve insan yapısı çevreyi de kapsamaktadır. Bu alanlar tarihi belge olma özelliklerinin yanı sıra, geleneksel kent kültürüne ait değerleri de barındırırlar. Endüstrileşmeyi izleyen kentsel değişimlerin etkisiyle günümüz dünyasında tarihi kentler ve kentsel alanlar tehdit altındadır; ihmal edilmekte, harap olmakta, hatta yokedilmektedirler.   Kültürel, sosyal ve hatta ekonomik kayıplara neden olan, ve geri dönüşü olmayan bu durum karşısında ICOMOS (Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi) Venedik Tüzüğü’nü tamamlamak üzere, tarihi kentler ve alanlara ilgili bir uluslararası tüzük hazırlamayı gerekli görmüştür. Bu tüzükle tarihi kentlerin ve alanların korunması ile ilgili ilkeler, hedefler ve yöntemler tanımlanmaktadır. Tüzük tarihi kent ve bölgelerdeki özel ve kamusal yaşam alanları arasında uyum sağlamayı ve bu alanlarda mütevazi boyutlarda da olsa, var olan ve insanlığın belleğini oluşturan kültürel değerlerin korunmasını desteklemeyi hedeflemektedir.   UNESCO’nun “Tarihi Alanların Korunması ve Çağdaş Rolü konusunda Tavsiye” (Varşova-Nairobi 1976) kararında ve başka birçok uluslararası belgede ortaya konulduğu gibi, “tarihi kent ve kentsel alanların korunması” deyimi tarihi kent ve kentsel alanların yasal koruma altına alınması, bakımı ve restorasyonu için gerekli adımların yanı sıra, geliştirilmeleri ve çağdaş yaşama katılmaları için gerekli uyarlamaları da kapsamaktadır.  

İLKELER VE HEDEFLER

  1. Etkili olabilmek için, tarihi kentlerin ve diğer tarihi kentsel alanların korunması  tutarlı  ekonomik ve sosyal gelişme politikalarının ve her düzeydeki kent ve bölge planlamanın ayrılmaz bir parçası olmalıdır.
  2. Korunması istenen nitelikler kentin veya kentsel alanın tarihi karakteri ile  bu karakteri oluşturan maddi ve tinsel bileşenlerdir, özellikle:

a)    Parsel ve sokakların tanımladığı kent dokuları, b)    Binalarla yeşil ve açık alanlar  arasındaki ilişkiler, c)    Binaların ölçek, boyut, üslup, yapım tekniği, kullanılan malzemeler, renk ve bezemeler ile tanımlanan biçimleri, iç ve dış görünüşleri, d)    Kent veya kentsel alanın doğal ve insan yapısı çevresi ile arasındaki ilişki; ve e)    Kent veya kentsel alanın zaman içinde yüklendiği değişik işlevler. Bu özellikleri tehdit eden olumsuz etkenler tarihi kent veya kentsel alanın özgünlüğünü zedeleyebilir.  

  1. 3.    Koruma programının başarısı, kentlilerin katıılımı ve görev almalarıyla mümkün olabilir; bu nedenle halkın katılımı desteklenmelidir. Tarihi kentlerin ve kentsel alanların korunması öncelikle orada yaşayanları ilgilendirir.
  2. 4.    Tarihi bir kentin veya kentsel alanın korunması  sağduyu, sistemli yaklaşım ve disiplin gerektirir. Özel durumlarda çıkabilecek sorunlardan kaçınmak için katı yaklaşımlardan uzak durulmalıdır.

 

YÖNTEM VE ARAÇLAR

 

  1. 5.    Tarihi kent ve kentsel alanların korunması için yapılacak planlama çalışmaları öncesinde disiplinlerarası araştırmalar yürütülmelidir. Koruma planları arkeoloji, tarih, mimarlık, teknikler, sosyoloji ve ekonomi bileşenlerini gözetmelidir. Koruma planının  başlıca hedefleri  ve bunlara erişmek için yararlanılacak yasal, yönetimsel ve parasal  araçlar da açıkça belirtilmelidir.

Koruma planı tarihi kent bölgeleri ile bütün şehir arasında uyumlu bir ilişki sağlamayı hedeflemelidir. Koruma planı hangi binaların kesinlikle korunacağını, hangilerinin belirli koşullarda korunacağını  ve hangilerinin   olağanüstü koşullarda feda edilebileceğini belirlemelidir. Herhangibir müdahaleden önce alandaki mevcut durum ayrıntılı olarak belgelenmelidir. Koruma planı tarihi  alanda yaşayanlarca desteklenmelidir.

  1. 6.    Koruma planı kabul edilenceye kadar, yapılması gerekli koruma uygulamaları bu tüzük ile Venedik Tüzüğü’nün ortaya koyduğu  ilke ve amaçlar  doğrultusunda gerçekleştirilmelidir.
  2. 7.    Sürekli bakım tarihi bir kentin ve kentsel alanların  başarılı olarak  korunmasının anahtarıdır.
  3. 8.    Yeni işlev ve etkinlikler tarihi kent veya kentsel alanın karakteriyle uyumlu olmalıdır. Bu alanların çağdaş yaşama uyarlanması  için gerekli teknik servislerin   getirilmesi  veya iyileştirilmesi işlemleri  özenle yapılmalıdır.
  4. 9.    Konutların iyileştirilmesi  korumanın temel hedeflerinden biri olmalıdır.

10. Yeni binalar yapılması gerektiğinde veya eskileri uyarlanırken , mevcut mekansal oluşum saygı görmeli, özellikle ölçek ve parsel boyutuna dikkat edilmelidir. Çevreye uyumlu çağdaş ögeler yöreyi zenginleştirebileceğinden, yeni tasarımlar engellenmemelidir. 11. Kentin veya tarihi alanın geçmişiyle ilgili bilgiler arkeolojik araştırmalarla geliştirilmeli ve  kalıntılar uygun biçimde korunmalıdır. 12. Tarihi bir kent veya kentsel alandaki  trafik denetlenmeli,  park alanları tarihi dokuyu veya çevresini zedelemeyecek şekilde düzenlenmelidir. 13. Kent veya bölge planlarının öngördüğü yeni otoyollar,  tarihi kente veya kentsel alana sokulmamalı,  fakat  tarihi kente ulaşımı  kolaylaştırmalıdır. 14. Kültür varlıklarının  geleceğini  ve içinde yaşayan halkın    sağlığını  güvenceye almak için   tarihi kentler doğal afetler, hava kirliliği ve titreşim gibi  zararlı etkenlerden korunmalıdır. Bir tarihi kenti veya kentsel alanı etkileyen doğal afetin cinsi ne olursa olsun, önlemler ve onarım müdahaleleri söz konusu yerin  özelliğine göre tasarlanmalıdır. 15. Halkın katılımını sağlamak ve katkıları yüreklendirmek için, okul yaşındaki çocuklardan başlayarak, bütün kentlileri bilgilendiren  bir program hazırlanmalıdır. 16. Korumayla ilgili bütün meslekler için uzmanlık eğitimi sunulmalıdır.

 

Ekim 1987’de Washington’da yapılan ICOMOS Genel Kurulunda kabul edilmiştir.

 

Kaynak: www.icomos.org.tr/getfile.php?dosyano=5


BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ BURSA ALAN BAŞKANLIĞI
Adres:Sırameşeler Mah. Avrupa Konseyi Bulvarı B Blok Kat:5 16190 Osmangazi/BURSA 
Tel: 0224 716 16 44 Faks: 0 224 716 16 45 E-Posta: alan.baskanligi@bursa.bel.tr